1.

A: Con nhỏ này chảnh lắm! Ỷ có tiền không coi ai ra gì

B: Sao em biết? Em gặp nó chưa?

A: Chưa, nhưng nhìn là face của nó là biết. Check in đồ…Gặp em đố dám lên mặt thế!

Bạn có gặp đoạn đối thoại này? Đừng vội cười, hãy tự hỏi, có bao giờ trước khi gặp ai đó lần đầu, bạn đã có những ấn tượng không tốt về họ như ví dụ trên? Ví dụ: ông ấy khó tính lắm, keo kiệt lắm, đối xử với nhân viên rất bất công…Hoặc, con nhỏ đó chảnh lắm, nó ỷ nó có tiền, nó lên mặt…

Nếu có, hãy chú ý, bạn đang có 1 giả thuyết (chưa được kiểm chứng), và giả thuyết này sẽ ảnh hưởng lên giá trị, cách bạn suy nghĩ, và sau đó tác động đến hành động của bạn.

Giả thuyết: Con nhỏ đó chảnh, nó ỷ có nhiều tiền; Giá trị: Thấy ghét, phải làm cho nó biết mình là ai, Tự ti; Hành vi: Chửi vào mặt nó; đánh nó; coi kinh nó;

Có chắc thế không? Hãy cẩn thận với các giả thuyết của bạn. Giả thuyết tiêu cực, hành vi sẽ tiêu cực.

2.

Trong quá trình giảng dạy tư duy phản biện cho học viên và doanh nghiệp, nhận ra giả thuyết ẩn là cái khó nhất của học viên Việt Nam. 90% thường nói, hành động mà không tự phản chiếu (refelection).

Mô hình ngắn gọn là: A- V- B (Assumptions – Values – Behaviors)

Ví dụ: Chúng ta hay thấy xuất hiện câu khẩu hiệu “Cướp của người giàu chia cho người nghèo”

Giả thuyết ẩn:

–          Tầng 1: có thể cướp của người giàu.

–          Tầng 2 (sâu hơn): người giàu thì xấu (vì nếu không xấu thì sao có thể ngang nhiên cướp của họ); người nghèo thì tốt (vì nếu không tốt tại sao họ có quyến cướp của người giàu và thụ hưởng tài sản ăn cướp đó)

Giá trị:

–          Ghét, căm thù người giàu; Nghèo là vinh quang; Có thể đi cướp

Hành vi:

–          Quốc hữu hóa; Cải cách ruộng đất; Nói về người giàu  1 cách cạnh khóe: Đại gia – chân dài

–          Đánh thuế lên người giàu

Tư duy phản biện giúp gì?

–          Tư duy phản biện giúp tìm ra giả thuyết ẩn/ giá trị bên dưới. Sau khi nhận ra thì tự hỏi: có chắc thế không? Có chắc người giàu thì xấu? Cướp của họ là đúng?

–          Thay đổi giá trị và hành vi khi biết giả thuyết có thể sai.

Người ta khác nhau có lẽ chính ở chỗ này. Người có giả thuyết tốt, được kiểm chứng, sẽ hình thành giá trị tốt, và hành vi tốt. Ngược lại, người có giả thuyết tiêu cực, lại không thường xuyên kiểm chứng, thì giá trị cũng lệch lạc và hành vi lệch lạc.

Mô hình này cũng giải thích tại sao, đào tạo kỹ năng luôn kém hiệu quả nếu không đi kèm đào tạo Tư duy phản biện – cách suy nghĩ. Vì đào tạo kỹ năng chỉ nhắm đến cải thiện hành vi. Nôm na dạy người ta cười, dạy người ta nói. Nhưng sâu bên trong người ta là 1 bồ dao găm, là hận thù, căm ghét thì cười, nói cũng chẳng ích gì.

Các giả thuyết ẩn khác:

–          Cứu vật vật trả ơn, cứu nhân nhân trả oán

–          Làm việc tốt, nhận kết quả tốt

–          Doanh nghiệp thì bóc lột nhân viên

–          Người bán thì lừa người mua

–          Trường học thì toàn lý thuyết

–          Chân dài – khi nói về những phụ nữ đẹp

–          Thằng anh giàu xấu xa độc ác, thằng em nghèo tốt bụng (ăn khế trả vàng)

Niềm tin – Giả thuyết – Giá trị – Hành vi

Dũng Vũ

Comments

comments